Quỹ dự phòng tài chính: nên có bao nhiêu là đủ?

Mất việc một tháng. Hóa đơn viện phí 12,4 triệu. Xe hỏng giữa lúc đang phải đi làm mỗi ngày. Những chuyện như vậy hiếm khi báo trước, nhưng lại đủ sức làm bung cả kế hoạch tài chính nếu bạn không có vùng đệm.

Nói thật, nhiều người nghĩ quỹ dự phòng là thứ dành cho người có nhiều tiền. Thực tế ngược lại. Chính người chưa có quá nhiều dư địa mới cần quỹ dự phòng tài chính hơn cả, vì chỉ một cú trượt nhỏ cũng có thể kéo theo vay nóng, quẹt thẻ tín dụng hoặc rút sạch tiền đang để dành cho mục tiêu lớn.

Nếu bạn đang dựng lại hệ thống tài chính từ đầu, bài kế hoạch tài chính cá nhân sẽ cho bạn bức tranh tổng thể. Còn trong bài này, mình tập trung vào một câu hỏi rất thực tế: quỹ dự phòng nên có bao nhiêu, xây thế nào, và cất ở đâu để vừa an toàn vừa dễ rút?

1 Quỹ dự phòng thật ra là gì, và nó không phải gì?

Quỹ dự phòng là khoản tiền có tính thanh khoản cao, được dành ra để xử lý những việc làm gián đoạn thu nhập hoặc đẩy chi phí tăng đột ngột. Nói nôm na: đây là tiền để sống sót qua giai đoạn xấu, không phải tiền để nâng cấp đời sống.

Vì vậy, quỹ này không phải:

• Quỹ du lịch hè.
• Tiền đổi điện thoại mới.
• Khoản “tạm mượn trước rồi bù sau”.
• Tiền đầu tư rủi ro cao chỉ vì muốn lãi nhiều hơn.

Cái này nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng lại là chỗ nhiều người trượt nhất. Họ gọi một khoản tiết kiệm chung là quỹ dự phòng, rồi lấy nó ra mua đồ, đặt cọc, hoặc xử lý những chi tiêu cảm xúc. Đến khi biến cố thật đến, tài khoản lại trống.

2 Bao nhiêu là đủ? Không có một con số chung cho tất cả

Mốc thường được nhắc nhiều nhất là 3 đến 6 tháng chi phí thiết yếu. Mình nghĩ đây vẫn là khung hợp lý, nhưng đừng bê nguyên con số đó về mà không nhìn hoàn cảnh của mình.

• 3 tháng: thường phù hợp với người độc thân, thu nhập ổn định, ít người phụ thuộc.
• 4-6 tháng: hợp với gia đình có con nhỏ, người đang gánh khoản vay hoặc công việc không quá chắc chắn.
• 6-9 tháng: đáng cân nhắc nếu bạn làm tự do, thu nhập theo dự án hoặc ngành nghề biến động mạnh.

Ví dụ, nếu chi phí thiết yếu của bạn mỗi tháng là 14,3 triệu thì quỹ dự phòng sẽ nằm đâu đó trong vùng 42,9 đến 85,8 triệu, tùy độ ổn định của công việc và gánh nặng tài chính hiện tại. Nếu bạn đang vay mua nhà hoặc trả góp đều mỗi tháng, đừng chỉ tính tiền ăn ở cơ bản. Hãy cộng cả các khoản cố định không thể né được.

Muốn nhìn rõ chi phí thiết yếu nằm ở đâu, bạn nên soi lại bài quản lý chi tiêu hiệu quả hoặc bài quy tắc 50/30/20. Nếu bạn còn chưa tách được chi thiết yếu và chi linh hoạt, việc tính quỹ dự phòng sẽ rất dễ sai.

3 Bắt đầu từ 0 thì xây thế nào cho đỡ nản?

Nhiều người nghe mốc 50-80 triệu là tắt động lực ngay. Nhưng quỹ dự phòng không được dựng trong một đêm. Nó được dựng theo tầng.

Tầng 1: dựng quỹ mini trước

Mục tiêu đầu tiên không phải 6 tháng chi phí. Mục tiêu đầu tiên là có ngay một quỹ mini khoảng 5-10 triệu để bạn thoát cảnh động chút là phải đi mượn. Chỉ cần chạm mốc này, cảm giác an toàn đã khác rất nhiều.

Tầng 2: nâng lên 1 tháng chi phí thiết yếu

Khi quỹ mini đã có, hãy đẩy lên mốc một tháng chi phí thiết yếu. Nếu mức sống thiết yếu của bạn là 13,6 triệu/tháng, mục tiêu kế tiếp chính là 13,6 triệu, rồi 27,2 triệu, rồi mới tính tới 3-6 tháng.

Tầng 3: tự động hóa để không phải đấu với bản thân mỗi tháng

Đây là chỗ rất đáng làm. Ngay sau ngày nhận lương, tự động chuyển một khoản cố định sang tài khoản riêng. 1,8 triệu, 2,5 triệu hay 3,2 triệu đều được, miễn là đều. Bài phương pháp quản lý tài chính cá nhân có nói kỹ về chuyện chọn framework phù hợp, nhưng với quỹ dự phòng thì thói quen đều mới là thứ quyết định.

Thú thật, rất ít người tiết kiệm tốt nhờ ý chí thuần túy. Phần lớn tiết kiệm tốt vì họ khiến việc để dành diễn ra trước khi cơ hội tiêu tiền xuất hiện.

4 Cất quỹ ở đâu để vừa an toàn vừa rút được nhanh?

Nguyên tắc số 1 là: tính thanh khoản quan trọng hơn lãi suất. Đừng biến quỹ cứu sinh thành khoản tiền phải chờ vài ngày mới rút được, hoặc tệ hơn là phải bán ra trong lúc thị trường xấu.

Những chỗ phù hợp hơn thường là:

• Tài khoản thanh toán riêng cho quỹ khẩn cấp.
• Tiết kiệm online kỳ hạn ngắn 1-3 tháng.
• Tiền gửi có thể tất toán nhanh, ít rủi ro biến động.

Nếu muốn chọn chỗ giữ tiền tốt hơn nhưng vẫn an toàn, bạn có thể tra cứu bằng công cụ lãi suất tiết kiệm hoặc so sánh lãi suất. Theo thông tin tham khảo, lãi suất tiền gửi thường dao động quanh ~4.7-6.1%/năm tùy kỳ hạn và từng thời điểm, nên bạn vẫn nên kiểm tra lại trước khi mở sổ thật.

Cái gì không phù hợp? Cổ phiếu, đất, vàng lướt sóng, hoặc bất cứ thứ gì khiến bạn phải chờ giá đẹp mới bán. Quỹ dự phòng không có nhiệm vụ tối đa hóa lợi nhuận. Nó có nhiệm vụ giúp bạn sống qua giai đoạn xấu mà không hoảng loạn.

5 Khi nào được dùng quỹ dự phòng, và khi nào thì không?

Đây là câu hỏi rất đáng đặt ra, vì nhiều người xây được quỹ rồi nhưng lại rút nó cho các khoản “hơi hợp lý”. Theo mình, quỹ dự phòng nên được dùng khi:

• Thu nhập bị gián đoạn đột ngột.
• Phát sinh y tế, sửa chữa, nghĩa vụ bắt buộc không thể trì hoãn.
• Biến cố gia đình khiến bạn cần tiền mặt ngay.

Còn những khoản như săn vé rẻ phút chót, mua đồ điện tử vì máy cũ “hơi chậm”, hay đóng thêm tiền cho một trải nghiệm vui vẻ hơn thì không nên gọi là khẩn cấp. Muốn đi chơi mà không phá quỹ an toàn, bạn nên tách riêng bằng một ngân sách như bài ngân sách du lịch tiết kiệm >.

6 Sai lầm phổ biến nhất khi dựng quỹ dự phòng

• Đặt mục tiêu quá lớn ngay từ đầu rồi bỏ cuộc.
• Trộn chung quỹ khẩn cấp với tiền tiêu linh hoạt.
• Ham lãi cao và khóa tiền vào nơi khó rút.
• Rút quỹ xong nhưng không có kế hoạch bù lại.

Câu cuối cùng nhiều người quên nhất: sau khi dùng quỹ, hãy xem việc nạp lại quỹ là ưu tiên cao trong 2-6 tháng tiếp theo. Quỹ dự phòng không phải tấm khiên dựng lên một lần rồi thôi. Nó là thứ cần được dựng lại mỗi khi đã dùng tới.

Một câu hỏi nữa nhiều người hay thắc mắc là: nếu đang có nợ thì nên ưu tiên quỹ dự phòng hay trả nợ trước? Câu trả lời thường là làm song song, nhưng theo thứ tự hợp lý. Nếu nợ của bạn là nợ lãi rất cao như thẻ tín dụng hay vay tiêu dùng đắt đỏ, hãy dựng trước một quỹ mini để tránh phát sinh thêm nợ mới, rồi dồn lực xử lý khoản nợ đắt nhất. Còn nếu bạn chưa có bất kỳ lớp đệm nào, cố trả nợ sạch mà quỹ vẫn bằng 0 sẽ khiến bạn rất dễ quay lại vay tiếp khi có biến cố khác.

Nói ngắn gọn: quỹ dự phòng không thay bạn thoát hết mọi vấn đề tiền bạc, nhưng nó giúp bạn không ra quyết định trong trạng thái hoảng. Và chỉ riêng điều đó thôi đã đáng giá hơn nhiều người nghĩ.