Một chuyến đi thường không làm ví bạn thủng vì vé máy bay hay tiền phòng. Nó thủng vì hàng chục khoản nhỏ cộng dồn: taxi quá tay, đồ ăn tiện đâu mua đó, quà cáp không giới hạn, lịch trình phát sinh và một tâm lý rất quen là “đi chơi mà, tiêu tí không sao”.
Nói thật, du lịch tiết kiệm không có nghĩa là đi kiểu khổ sở, đếm từng chai nước. Nó chỉ có nghĩa là bạn biết trước mình có bao nhiêu tiền cho chuyến đi, dành nó cho đúng thứ đáng chi, và không lấy mất tiền của các mục tiêu khác sau khi về nhà.
Nếu muốn giữ trải nghiệm vui mà vẫn tỉnh táo về tiền, bạn nên đi cùng một ngân sách du lịch tiết kiệm rõ ràng. Và nếu bạn thấy chuyện này giống hệt quản lý chi tiêu hằng ngày, bạn đúng rồi đấy. Bài quản lý chi tiêu hiệu quả cũng nói đúng một ý như vậy: tiền thường không bay mất ở một cú lớn, mà rò dần qua nhiều khoản nhỏ.
1 Bắt đầu từ tổng ngân sách thật sự có thể dùng
Câu hỏi đầu tiên không phải “mình muốn đi đâu?”. Câu hỏi đầu tiên là “mình thực sự có thể dành bao nhiêu cho chuyến đi này mà không phá kế hoạch tài chính chung?”. Nếu câu trả lời là 7,5 triệu thì hãy lập chuyến đi trong vùng 7,5 triệu đó, thay vì lập chuyến 12 triệu rồi hy vọng về sau sẽ bù.
Khoản tiền du lịch nên đi từ phần chi linh hoạt hoặc quỹ hưởng thụ trong hệ thống tài chính cá nhân của bạn. Nếu bạn đang áp dụng quy tắc 50/30/20, đây thường là tiền từ nhóm 30%, hoặc từ khoản bạn tích lũy trước cho chuyến đi. Đừng lấy tiền thuê nhà, tiền trả nợ, hay quỹ dự phòng để đi chơi rồi tự hứa sẽ bù sau. Lời hứa đó hiếm khi vui như lúc đặt vé.
2 Chốt các khoản chi cố định trước
Đây là nhóm chi gần như quyết định trần ngân sách của chuyến đi. Thường gồm:
- Di chuyển khứ hồi: vé máy bay, tàu, xe khách.
- Lưu trú: khách sạn, homestay, phí phụ thu.
- Phí thủ tục: visa, gửi xe sân bay, hành lý, bảo hiểm chuyến đi nếu có.
Ví dụ bạn có tổng ngân sách 9,2 triệu cho một chuyến đi 4 ngày 3 đêm. Nếu vé khứ hồi đã là 3,4 triệu và chỗ ở thêm 3,1 triệu thì bạn đã dùng gần 71% ngân sách trước khi ăn gì, đi đâu hay mua gì. Đó là dấu hiệu nên đổi giờ bay, rút ngắn số đêm hoặc chọn chỗ ở mềm hơn. Nhiều người cố giữ lịch trình đẹp, rồi cắt vào trải nghiệm thật ở đoạn sau. Thường không đáng.
3 Ước lượng chi tiêu theo ngày, đừng gom thành một cục mơ hồ
Đây là chỗ dễ sai nhất, vì người ta thường viết một dòng rất đẹp kiểu “ăn uống: 1 triệu” rồi nghĩ vậy là đủ. Thực tế nên tách theo ngày và theo nhóm:
- Ăn uống: bữa chính, cafe, nước, món phát sinh.
- Di chuyển nội thị: thuê xe, taxi, xe công nghệ, gửi xe, phí cầu đường.
- Vui chơi: vé tham quan, tour trong ngày, thuê dụng cụ, phí vào cửa.
Cách dễ nhất là lấy một mức trung bình theo ngày. Ví dụ:
- 450.000-650.000đ/ngày cho ăn uống nếu đi trong nước theo kiểu vừa phải.
- 180.000-320.000đ/ngày cho di chuyển nội thị tùy điểm đến.
- 200.000-700.000đ/ngày cho vui chơi nếu lịch trình có nhiều trải nghiệm.
Không cần chính xác tới từng nghìn. Nhưng bạn cần một khung đủ thật để biết tổng chi biến đổi sẽ nằm khoảng nào. Điều này làm bạn tự tin hơn rất nhiều khi đặt từng hạng mục.
Mẹo nhỏ: hãy tách riêng một quỹ “ăn vặt và phát sinh vui vẻ” khoảng 7-12% ngân sách. Khi đã tách sẵn, bạn sẽ bớt cảm giác tiêu lố vì mọi thứ đều chồng lên một ví.
4 Đừng quên quà cáp và các trải nghiệm dễ làm bạn mềm lòng
Nhiều người lập ngân sách rất đẹp cho vé, phòng và ăn uống, rồi quên mất thứ làm mình “mở ví” mạnh nhất lại là quà mang về, đồ mua vì tâm trạng hoặc một trải nghiệm đột xuất nhìn quá hấp dẫn.
Vì vậy, hãy chốt trước:
- Bạn sẽ mua quà cho bao nhiêu người.
- Mức trần cho quà lưu niệm là bao nhiêu.
- Trải nghiệm nào là “must have”, trải nghiệm nào chỉ là “nếu còn dư”.
Ví dụ bạn dành tối đa 1,2 triệu cho quà và 1,5 triệu cho hoạt động đặc biệt. Khi đứng trước các lựa chọn ngoài kế hoạch, bạn sẽ dễ ra quyết định hơn rất nhiều vì đã có trần từ trước.
5 Luôn chừa quỹ biến cố, nếu không bạn sẽ hoảng ngay khi phát sinh
Đừng bao giờ dồn ngân sách chuyến đi tới 100%. Hãy để lại khoảng 10-15% làm quỹ đệm cho những việc rất đời: trời mưa phải bắt taxi, hành lý phát sinh phí, xe hỏng, đổi giờ về, cần mua thuốc, hay đơn giản là điểm đến đắt hơn bạn dự tính.
Đây không phải quỹ dự phòng lớn như bài quỹ dự phòng tài chính. Nó là lớp đệm riêng cho chuyến đi. Có nó, bạn sẽ bình tĩnh hơn và không phải lôi tiền từ ví sinh hoạt sau khi về.
6 Chia tiền trước khi đi, đừng chờ đến lúc đang chơi mới canh
Một cách rất dễ áp dụng là tách riêng tiền chuyến đi thành 3 ngăn:
- Ngăn cố định: đã thanh toán trước cho vé và chỗ ở.
- Ngăn theo ngày: phần ăn uống, đi lại, vui chơi mỗi ngày.
- Ngăn dự phòng: phần 10-15% chỉ động vào khi cần.
Cách này giống hệt việc chia tiền trong các bài về quản lý tài chính cá nhân. Và nó hiệu quả vì bạn không phải “nhớ phải tiết chế” liên tục. Bạn chỉ cần nhìn xem ngăn hôm nay còn bao nhiêu.
7 Sau chuyến đi, nhìn lại một lần để chuyến sau đỡ lố hơn
Đây là bước nghe hơi mất vui, nhưng lại rất đáng. Sau khi về, hãy rà lại:
- Khoản nào ước lượng sát.
- Khoản nào luôn bị thiếu.
- Khoản nào thực ra không đáng chi như mình tưởng.
Bạn có thể thấy mình luôn đánh giá thấp tiền ăn ngoài, hoặc luôn quên phần đi lại tại chỗ. Chỉ cần rút được 2-3 bài học như vậy, chuyến sau bạn sẽ lập ngân sách nhanh và chuẩn hơn nhiều.
8 Nếu chuyến đi còn xa, hãy dựng quỹ du lịch trước thay vì đợi sát ngày
Đây là cách mình thấy nhẹ đầu nhất: nếu chuyến đi dự kiến còn cách 3-6 tháng, đừng chờ đến sát ngày mới gom tiền. Hãy dựng một quỹ du lịch riêng ngay từ bây giờ. Ví dụ bạn ước chuyến đi sẽ tốn khoảng 9 triệu và còn 5 tháng để chuẩn bị, thì mỗi tháng chỉ cần để riêng khoảng 1,8 triệu. Con số này dễ chịu hơn nhiều so với việc đến tháng cuối mới cố nhét cả cục tiền vào một kế hoạch đã chật.
Nếu đang quản lý tiền theo tháng, bạn có thể xem đây là một mục tiêu ngắn hạn trong kế hoạch tài chính chung. Nó giúp chuyến đi đứng độc lập với quỹ sinh hoạt, quỹ dự phòng và các nghĩa vụ khác. Nhiều người đi chơi xong không thấy mệt ở lúc du lịch, mà mệt ở tháng sau vì phải vá lại lỗ thủng trong ngân sách.
Còn một chuyện rất đời nữa: hãy chuẩn bị sẵn một “luật chi tiêu” cho chuyến đi. Chẳng hạn, mỗi ngày chỉ rút hoặc chuyển vào ví phụ một mức tiền nhất định. Món nào vượt quá mức đó thì phải lấy từ quỹ trải nghiệm hoặc quỹ phát sinh, không được lấn sang ngăn khác. Nghe hơi cứng, nhưng chính vài luật nhỏ như vậy mới giúp bạn tận hưởng chuyến đi mà không có cảm giác tội lỗi khi về.
Và nếu sau cùng bạn tiêu ít hơn dự kiến thì sao? Rất tốt. Phần dư đó có thể quay về quỹ du lịch cho chuyến sau, hoặc chuyển sang khoản tiết kiệm ngắn hạn. Thừa tiền sau một chuyến đi bao giờ cũng dễ chịu hơn cảm giác phải chữa cháy trong tháng kế tiếp.
Muốn để dành dần cho chuyến đi tiếp theo?
Tra cứu nhanh lãi suất tiết kiệm tham khảo để chọn nơi giữ quỹ du lịch ngắn hạn an toàn hơn mà vẫn có lãi.
Tra cứu lãi suất tiết kiệm