Giá Dầu Tăng, Lãi Suất Ngân Hàng Có Tăng Theo?

Giá dầu tăng thường làm chúng ta nghĩ ngay đến tiền xăng, phí vận chuyển hay giá thực phẩm. Đúng, đó là tác động dễ thấy nhất. Nhưng nói thật, có một tầng ảnh hưởng khác âm thầm hơn: giá dầu có thể tạo áp lực lên lãi suất ngân hàng, từ lãi vay mua nhà cho tới lãi suất tiết kiệm.

Nếu bạn đã đọc bài giá dầu ảnh hưởng kinh tế ra sao, bạn sẽ thấy dầu không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp xăng dầu. Bài này đi hẹp hơn: vì sao một cú tăng giá dầu trên thị trường thế giới lại có thể khiến người đi vay và người gửi tiền ở Việt Nam phải thay đổi kế hoạch?

Vì sao giá dầu lại chạm đến lãi suất ngân hàng?

Việt Nam không sống hoàn toàn bằng dầu, nhưng dầu vẫn len vào rất nhiều khâu: vận tải, logistics, nhựa, phân bón, sản xuất, xây dựng. Khi dầu tăng đủ lâu, chi phí vận hành của doanh nghiệp bị đội lên. Giá thành nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ vì thế cũng nhích lên theo.

Ngân hàng không định giá tiền dựa trên cảm xúc. Họ nhìn vào rủi ro lạm phát, áp lực tỷ giá, nhu cầu vốn và chi phí huy động. Vì thế, dù giá dầu không đi thẳng một mạch vào bảng niêm yết lãi suất, nó vẫn ảnh hưởng tới cách hệ thống tài chính phản ứng.

Nôm na là vậy. Còn nếu nhìn kỹ hơn, đường truyền này thường đi qua hai trạm lớn nhất: lạm phát và tỷ giá USD/VND.

Đường truyền từ giá dầu đến lãi suất không đi theo đường thẳng

Giá dầu tăng trước hết làm chi phí lan rộng

Dầu đắt hơn không chỉ làm cây xăng đông người than thở. Cước vận tải, chi phí giao hàng, nguyên liệu đầu vào, thậm chí cả giá vật liệu cho những ngành liên quan cũng chịu tác động. Khi doanh nghiệp phải trả nhiều tiền hơn để vận hành, một phần chi phí sẽ được chuyển sang người tiêu dùng. CPI vì thế có xu hướng nhích lên sau một độ trễ nhất định.

Mà khi lạm phát nhích lên, nhà điều hành tiền tệ sẽ phải cảnh giác hơn. Thú thật, đây là chỗ nhiều người hay bỏ qua: ngân hàng không chỉ sợ khách hàng không trả nợ, họ còn sợ giá trị thật của đồng tiền bị bào mòn.

Giá dầu còn có thể gây áp lực lên tỷ giá

Việt Nam vẫn phải nhập nhiều đầu vào liên quan đến năng lượng. Khi dầu và hàng hóa cơ bản tăng giá trên thế giới, nhu cầu ngoại tệ cho nhập khẩu có thể tăng theo. Nếu cùng lúc USD mạnh lên, áp lực lên tỷ giá sẽ rõ hơn. Trong bối cảnh đó, hệ thống ngân hàng có xu hướng nâng sức hấp dẫn của tiền đồng bằng mặt bằng huy động tốt hơn, nhất là ở kỳ hạn ngắn và trung hạn.

Bạn có thấy vòng lặp ở đây không? Giá dầu tăng không chỉ là câu chuyện lạm phát. Nó còn có thể khiến bài toán giữ ổn định VND trở nên khó hơn. Đó là lý do vì sao bài tỷ giá USD/VND và lãi suất nên được đọc cùng bài này.

NHNN không phản ứng máy móc

Vậy cứ thấy dầu tăng là lãi suất ngân hàng tăng ngay? Không hẳn. NHNN còn nhìn vào tăng trưởng tín dụng, thanh khoản liên ngân hàng, cung cầu ngoại tệ, tốc độ phục hồi kinh tế và cả kỳ vọng lạm phát. Có những giai đoạn dầu tăng mạnh nhưng nhu cầu vay vốn yếu, tín dụng chậm, hệ thống vẫn chưa cần đẩy lãi suất lên quá nhanh.

Người vay và người gửi tiền bị tác động như thế nào?

Với người đi vay, thứ đau nhất không phải là tiêu đề báo chí. Thứ đau nhất là ngày ưu đãi hết và lãi suất thả nổi được tính lại. Nếu bạn đang dùng gói vay mua nhà hay vay kinh doanh với biên độ thả nổi, chỉ cần lãi suất tăng thêm 0,5-1,5 điểm % là dòng tiền hàng tháng đã khác đáng kể.

Ví dụ đơn giản: dư nợ còn khoảng 1,8 tỷ. Nếu lãi suất tăng thêm 1 điểm %/năm, riêng chi phí lãi trong năm đầu tiên có thể tăng khoảng 18 triệu. Chia bình quân, đó là khoảng 1,5 triệu/tháng trước khi tính chuyện chi tiêu sinh hoạt cũng đang đắt hơn vì giá đầu vào leo thang.

Với người vay mới, điều cần nhìn không chỉ là lãi suất ưu đãi 6-12 tháng đầu. Bạn nên đọc kỹ cơ chế chuyển sang thả nổi, biên độ cộng thêm và cân nhắc giữa lãi suất cố định và thả nổi. Bank thường nói nhiều về mức ưu đãi đầu kỳ, nhưng phần đắt nhất của khoản vay lại nằm ở những năm sau.

Với người gửi tiết kiệm thì bức tranh ngược lại, nhưng không hẳn chỉ toàn màu hồng. Khi hệ thống cần giữ chân tiền đồng, lãi suất huy động có thể nhích lên. Ví dụ bạn gửi 300 triệu, chỉ cần lãi suất tăng thêm 0,7 điểm %/năm là khoản lãi gộp cả năm có thể tăng thêm khoảng 2,1 triệu. Dễ chịu đấy. Nhưng nếu chi phí sinh hoạt tăng quá mạnh, lãi suất thực nhận vẫn có thể không cao như bạn tưởng.

Nhìn tín hiệu nào để biết lãi suất có thể đổi chiều?

Theo quan sát, có bốn nhóm tín hiệu đáng xem hơn việc chỉ nhìn mỗi một phiên giá dầu:

• Giá dầu tăng kéo dài 2-3 tháng, không phải chỉ một cú giật ngắn rồi hạ nhiệt ngay.
• Nhóm giao thông và hàng thiết yếu trong CPI nhích lên, cho thấy chi phí đã bắt đầu truyền vào nền kinh tế thực.
• Tỷ giá USD/VND bị căng, khiến việc giữ sức hấp dẫn cho tiền đồng trở nên quan trọng hơn.
• Các ngân hàng nâng lãi suất huy động ở vài kỳ hạn chủ chốt, nhất là 3-12 tháng. Đây thường là tín hiệu thực tế hơn nhiều so với các phát biểu chung chung.

Nếu bạn đang theo dõi để ra quyết định gửi tiền hoặc tái cấu trúc khoản vay, cách nhanh nhất là so sánh mặt bằng niêm yết giữa nhiều ngân hàng trên công cụ so sánh lãi suất. Đừng chỉ nhìn một ngân hàng quen rồi kết luận cả thị trường đã đổi chiều.

Nếu bạn đang vay hoặc chuẩn bị gửi tiết kiệm, nên làm gì?

Với người đang vay

• Kiểm tra lại khả năng trả nợ nếu lãi suất tăng thêm khoảng 1-1,5 điểm %. Nếu ngân sách gãy ngay ở mức này, khoản vay hiện tại đang quá căng.
• Ưu tiên gói có thời gian cố định lãi suất dài hơn nếu bạn đang ở thời điểm dầu, tỷ giá và lạm phát cùng khó chịu.
• Giữ quỹ dự phòng đủ ít nhất 6-9 tháng tiền trả nợ và sinh hoạt. Đây là lớp đệm rất thật, không phải lời khuyên cho có.
• So sánh ngân hàng trước khi tái vay hay đảo nợ, vì chênh lệch 0,6-0,9 điểm % trong vài năm là số tiền rất lớn.

Với người gửi tiết kiệm

• Không nhất thiết khóa toàn bộ tiền vào kỳ hạn dài ngay lần đầu tiên. Cách chia bậc thang 3-6-12 tháng thường linh hoạt hơn nếu mặt bằng lãi suất còn dịch chuyển.
• Đừng chỉ nhìn lãi suất danh nghĩa. Hãy tự hỏi: sau lạm phát, phần lãi thực còn bao nhiêu?
• Nếu bạn đang giữ tiền cho mục tiêu mua nhà hoặc trả nợ sớm, ưu tiên sự linh hoạt hơn việc cố vớt thêm vài phần mười phần trăm.

Giá dầu không quyết định hết, nhưng đủ sức đổi cuộc chơi

Kết luận ngắn gọn là thế này: giá dầu tăng không tự động kéo lãi suất ngân hàng tăng ngay trong ngày hôm sau. Nhưng nếu dầu leo thang đủ lâu, làm lạm phát và tỷ giá nóng lên, xác suất mặt bằng lãi suất nhích lên là rất thật. Người vay sẽ chịu áp lực trước, người gửi tiết kiệm có thể được hưởng lợi sau, nhưng lợi ích đó vẫn cần đặt cạnh tốc độ tăng giá của cuộc sống.

Mình không dám nói công thức này đúng 100% cho mọi thời điểm, vì NHNN còn nhiều công cụ khác để làm mềm cú sốc. Dù vậy, nếu bạn đang có khoản vay lớn hoặc sắp gửi một khoản tiền đáng kể, theo dõi giá dầu như một tín hiệu sớm là hoàn toàn đáng làm.